Yangın yağmurlama sistemlerinin tesisatında, üstün mukavemet, yüksek sıcaklık toleransı ve paslanmazlık gibi hayati niteliklere sahip boru materyallerinin seçimi büyük bir dikkatle yapılmalıdır. Amerikan Test ve Malzeme Derneği (ASTM), bu tip boru ürünleri için spesifik normlar ve kriterler ortaya koymuştur. Bu standartlara uygun bir boru materyali, sistemin uzun süreli performansını garanti eder ve potansiyel sızıntı risklerini en aza indirir. Yangın söndürme sistemlerinin güvenilirliğini ve kalıcılığını sağlamak için doğru boru materyali seçimi hayati bir adımdır. Genellikle yangın yağmurlama sistemlerinde çelik ve bakır borulara öncelik verilir; bu borular, zorlu çevresel koşullara karşı ilave bir koruma katmanı oluşturmak üzere epoksi kaplama ile güçlendirilebilir. Sprinkler sistemlerinde yaygın olarak kullanılan ana boru türleri aşağıda listelenmiştir:
Çelik boru
- Karbon çeliği borusu
- Galvanizli çelik boru
- Siyah çelik boru
- Paslanmaz çelik boru
- Alaşım çeliği boru
Bakır boru
CPVC/PVC borusu
Demir boru
Bu boru malzemelerinin her birinin ayrıntılı özellikleri ve kullanım alanları aşağıdaki bölümlerde detaylandırılmıştır:
Yangın Söndürme Sprinkler Sistemlerinde Tercih Edilen Ana Boru Materyalleri
1. Çelik Boru Çeşitleri ve Özellikleri
Çelik borular, yangın sprinkler sistemleri için vazgeçilmez bir seçenek olup, 1400°C ila 1500°C gibi oldukça yüksek erime noktaları sayesinde olağanüstü performans sergiler. Çelik boruların paslanmaya karşı direnci ortalama 120°C civarındadır. Bir yangın veya duman algılandığında devreye giren bir güvenlik sistemi olduğu düşünülürse, boru bağlantı noktalarının ve ek yerlerinin tam sızdırmazlığı büyük bir özenle sağlanmalıdır. Çeliğin doğal özellikleri, alaşımlarına farklı metallerin katılmasıyla daha da geliştirilebilir.
a) Karbon Çelik Borusu
Karbon çeliği alaşımlarından imal edilen bu boru türleri, genellikle %0.05 ile %2.5 arasında değişen oranlarda karbon barındırır. Düşük karbon içerikli çeliklerin erime noktası 1400°C iken, yüksek karbonlu varyantlar 1580°C’ye kadar dayanıklılık sergileyebilir. Karbon elementi, çeliğe sistem devreye girdiğinde oluşacak yüksek su basıncını başarılı bir şekilde taşıyacak güç ve kapasiteyi verir. Ticari ve mesken yapılarında sıkça tercih edilen karbon çelik borular, yangın söndürme sistemlerinde beklenen korumayı ve üstün performansı sunar.
b) Galvanizli Çelik Boru
Galvanizleme, çelik yüzeylerin eritilmiş çinko havuzuna batırılmasıyla çinko tabakasıyla kaplanması sürecidir. Bu yöntemle çelik yüzey ve çinko arasında sağlam bir kimyasal bağ meydana gelir. Bu uygulama, çelik boru veya plakaların gerilme direncini 510-600 MPa seviyelerine çıkarabilir. Çinko kaplama, borulara yanmaya, kimyasal reaksiyonlara ve toksisiteye karşı ilave bir koruma sağlar. Ne var ki, bu kaplama zamanla aşınabilir ve çeliği korozyona karşı daha savunmasız bırakabilir.
c) Siyah Çelik Boru
Yangın sprinkler boru sistemlerinde en sık rağbet gören çelik tiplerinden biri siyah çeliktir. Yüksek karbon oranı (%0.25) ve %0.95 ile %1.44 arasında değişen manganez içeriğiyle öne çıkar. Karbon ve manganezin sinerjik etkisi, siyah çelik borulara olağanüstü bir sağlamlık kazandırır. Paslanmaya karşı direnci 120°C gibi yüksek bir sıcaklıkta bile korunurken, erime noktası 1400-1580°C aralığındadır. Düşük termal genleşme katsayısı (yalnızca 0.63 inç), yüksek sıcaklıklara maruz kaldığında siyah çelik borunun boyutlarını korumasını garanti eder.
d) Paslanmaz Çelik Boru
Krom ve nikel alaşımlarının birleşimiyle üretilen paslanmaz çelik borular, tüm çelik türleri arasında en yüksek sertliğe sahip olanlardan biridir ve 3.7 gibi düşük esneklik değerleri gösterir. Paslanmaz çelik, bazı diğer seçeneklere göre daha az bükülebilir ve mukavemeti düşük olabilir. Buna rağmen, kimyasal yapısını bozmadan ultraviyole (UV) ışınlarına maruz kalabilecek dış mekan kurulumları için mükemmeldir. Bu karakteristikleri sayesinde, yangın yağmurlama sistemlerinde güvenilir bir alternatif olarak kabul edilir.
e) Alaşımlı Çelik Boru
Krom, molibden ve nikel gibi çeşitli metallerin çelik boru yapısına katılması, bu boruların dayanıklılığını ve paslanmaya karşı direncini kayda değer ölçüde artırır. Bu alaşımlı boru türleri, özellikle koşulların zorlayıcı olduğu ve yüksek basıncın söz konusu olduğu yangın yağmurlama sistemlerinde öncelikli olarak tercih edilir.
2. Bakır Boru
Bakır sprinkler boruları, ilk yatırım maliyeti yüksek olsa da, montaj sonrası uzun vadede ekonomik bir çözüm olarak öne çıkar. 2.4’lük esneklik katsayısı ile bakır, çelikten daha bükülebilir bir yapıya sahiptir. Bakırın erime noktası yaklaşık 1000°C civarındadır ki bu, çelik borulara göre daha düşüktür. Yüksek korozyon direnci sayesinde düzenli bakım ihtiyacı azdır. Isıya maruz kaldığında boyut değişimi ise yaklaşık 1.4-1.5 inç seviyesindedir.
3. CPVC/PVC Boru
Teknolojik ilerlemelerle beraber, PVC boruların endüstriyel sektördeki kullanımı belirgin bir şekilde artmıştır. Polivinil klorür (PVC) esaslı boruların montajı oldukça basittir ve çelik boru alternatiflerine kıyasla daha uygun maliyetlidir. Bununla birlikte, PVC’nin erime noktası 100-120°C gibi oldukça düşüktür. PVC borular pek çok fayda sunsa da, yangın yağmurlama esnasında ortaya çıkan su basıncını ve yüksek sıcaklıkları yönetme konusunda yetersiz kalabilir.
4. Demir Boru
Yangın serpme sistemlerinde kullanılan başlıca demir boru çeşitleri dökme demir ve sünek demirdir. Bu iki demir türü, farklı erime noktaları ve korozyon direnci özelliklerine sahiptir. Dökme demir borular, yüksek basınca ve sıcaklığa karşı dayanıklılıkları sebebiyle uzun yıllardır sprinkler tesisatlarında tercih edilmektedir. Sünek demir ise, esnek yapısı ve yüksek mukavemeti sayesinde, yoğun eğim gerektiren veya hareketli alanlar için daha elverişli bir alternatif sunar.
Yangın Yağmurlama Sistemleri İçin İdeal Boru Materyali Hangisi?
Yangın Sprinkler Sistemleri İçin İdeal Boru Hangisi?
Ticari ve konut projelerinde tesis edilen yangın serpme sistemlerinin yaklaşık %70’i, ortalama 12-13 yıl sonra işlevselliğini yitirebilmektedir. Bu yetersizliğin ana sebebi, kullanılan malzemelerdeki korozyondur. Bu sebeple, yüksek erime noktasına sahip materyallerin seçimi kritik öneme sahiptir. Düşük maliyeti, üstün mukavemeti, en yüksek erime noktaları ve mükemmel korozyon direnci dikkate alındığında, siyah çelik borular yangın serpme sistemleri için en uygun ve güvenilir seçenek olarak belirginleşmektedir.